2025 ވަނަ އަހަރުގެ 1 ޖަނަވަރީގައި ތަންފީޒުވި ޗައިނާ-ރާއްޖެ ފްރީ ޓްރޭޑް އެގްރީމެންޓްގެ ދަށުން، ރާއްޖޭގެ ކުދި އަދި މެދުފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް މިހާރު ގިނަ މުދަލެއް ޗައިނާއިން މަދު ކަސްޓަމްސް ޑިއުޓީއަކަށް ނުވަތަ ޑިއުޓީ ނުލާ އެތެރެކުރެވެއެވެ. އެ ފައިދާ ލިބޭނީ ރަސްމީ އުސޫލުތަކަށް ތަބާވެގެންނެވެ.
ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅަކީ ރަޖިސްޓަރީވުމެވެ. ކަސްޓަމްސް ގަވާއިދުގެ ދަށުން ވިޔަފާރީގެ މުދާ އެތެރެކުރެވޭނީ މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓުން ހުއްދަ ދީފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ކަމަށާއި، ޝިޕްމަންޓް ފޮނުވަން ޖެހޭނީ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތުގެ ނަމުގައެވެ. ޒާތީ ބޭނުމަށް ނޫން ގޮތަކަށް މުދާ އެތެރެކުރާ ކޮންމެ ވިޔަފާރިއެއް ވެސް ކަސްޓަމްސް ޕޯޓަލް މެދުވެރިކޮށް ދިވެހި ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގައި ރަޖިސްޓަރީވާން ޖެހެއެވެ. އިމްޕޯޓް އެކްސްޕޯޓް ޤާނޫނުގެ ދަށުން، އެތެރެކުރާ މުދަލުގެ އަގުގެ ކޮންމެ 100 ރުފިޔާއަކަށް 1 ރުފިޔާގެ ރެވެނިއު ފީއެއް ވެސް ކަސްޓަމްސުން ނަގައެވެ.
ދެން، މުދަލަށް ނަގާ ޑިއުޓީ ބަލާށެވެ. ރާއްޖޭގެ ޓެރިފް ބޭނުންކުރަނީ 10 ޑިޖިޓްގެ ކޯޑުތަކެވެ. އެގްރީމެންޓްގެ ދަށުން ކޮންމެ މުދަލެއް ވެސް ކޮންމެވެސް ކެޓަގަރީއެއްގައި ހިމެނެއެވެ: ބައެއް މުދަލަށް އެގްރީމެންޓް ފެށުނުއިރު ޑިއުޓީ ނުނެގޭ ގޮތް ވިޔަސް. އަނެއްބައި މުދަލުގެ ޑިއުޓީ ފަސް ނުވަތަ އަށް އަހަރު ތެރޭގައި އަހަރުން އަހަރަށް އެއްވަރަށް ކުޑަކޮށް ސުމެއް ކުރެވެމުންދެއެވެ. އަދި ބައެއް މުދަލަށް ޢާންމު ރޭޓު ދެމިއޮންނާނެއެވެ. ޓެރިފް ޝެޑިއުލް ޝާއިޢުކޮށްފައިވަނީ މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓްގެ ވިޔަފާރީގެ ވެބްސައިޓުގައެވެ. ޗައިނާއިން ރާއްޖެ އެތެރެކުރާ މުދަލުގެ 70 ޕަސަންޓަށް ވުރެ ގިނައިން މިހާރު ޑިއުޓީ ނުލާ ގެނެވޭކަމަށް ސަރުކާރުގެ ފަރާރުން ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ.
މަދު ރޭޓު ހޯދުމަށް، ޗައިނާގެ ސަޕްލަޔަރު ސަރޓިފިކެޓް އޮފް އޮރިޖިން ގެ އަސްލު ފޯރުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. އެގްރީމެންޓްގައިވާ ގޮތުން، އެ ސަރޓިފިކެޓް ދޫކުރަން ޖެހޭނީ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ޗައިނާގެ ފަރާތަކުން، ޝިޕްމަންޓް ފޮނުވުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ފޮނުވާ ވަގުތު، އިނގިރޭސި ބަހުންނެވެ. ސަރޓިފިކެޓުގެ މުއްދަތަކީ އެއް އަހަރެވެ. އެ ނެތި މުދަލަށް ނަގާނީ ޢާންމު ޑިއުޓީ ރޭޓެވެ. 600 ޑޮލަރާ ހަމައަށް އަގުހުރި ކުދި ޝިޕްމަންޓްތަކަށް ސަރޓިފިކެޓެއް ނުބޭނުންވެއެވެ.
މުދާ އައުމުން، އިމްޕޯޓަރު ނުވަތަ އެ ފަރާތުގެ ބަދަލުގައި ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ކަސްޓަމްސް ބްރޯކަރަކު، ކަސްޓަމްސަށް ގުޑްސް ޑިކްލަރޭޝަން ހުށަހަޅައެވެ. އޭގެ އިތުރުން ކޮމާޝަލް އިންވޮއިސް އާއި ޝިޕިންގ ލިޔެކިޔުން، ކުޑަ ރޭޓެއް ހޯދާނަމަ ސަރޓިފިކެޓް އޮފް އޮރިޖިން، އަދި ބައެއް މުދަލަށް ބޭނުންވާ ހުއްދަތައް ހުށަހަޅަން ޖެހެއެވެ. މުދާ ދޫކުރުމުގެ ކުރިން ޑިއުޓީ ދައްކަން ޖެހެއެވެ. ޗައިނާއިން އަންނަ މުދާ ކްލިއަރކުރަން ހަފްތާއެއްހާ ދުވަސް ނަގަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، މިހާރު އެ ކުޑަވެ ދެ ތިން ދުވަހަށް ދަށްވެފައިވާކަމަށް އެކި ފަރާތްތަކުން ބުނަމުން ދެއެވެ.
ބައެއް މުދަލަށް ކަމާބެހޭ ސަރުކާރު އިދާރާއިން ވަކި ހުއްދައެއް ބޭނުންވާތީ، އޯޑަރު ކުރުމުގެ ކުރިން މުދަލަކީ މަނާ ނުވަތަ ހަނި ކުރެވިފައިވާ މުދަލެއްތޯ ވިޔަފާރިތަކުން ބަލަން ޖެހެއެވެ. މަނާ އަދި ހަނިކުރެވިފައިވާ މުދަލުގެ ލިސްޓާއި ބޭނުންވާ ލިޔެކިޔުމުގެ ފުރިހަމަ ލިސްޓު ދިވެހި ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގެ ވެބްސައިޓުގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވެއެވެ.